5 oktober 2026

Vorig jaar prioriteerde het LOVP een aantal van de knelpunten die opgetekend zijn in het Manifest lokaal gezag. De leden van het LOVP committeerden zich hiermee aan een gezamenlijke verkenning naar een antwoord op deze knelpunten om de (samen)werking binnen het politiebestel te verbeteren. Dit heeft geleid tot afspraken op diverse thema’s.

Manifest lokaal gezag

Naar aanleiding van diverse bestuurlijke signalen vanuit de regionale eenheden, verschillende wetenschappelijke publicaties en gesprekken in het Landelijk Overleg Veiligheid en Politie, hebben de Regioburgemeesters de ervaringen en bevindingen van het gezag over de openbare orde en veiligheid ten aanzien van het politiebestel gebundeld in het Manifest lokaal gezag. De constatering was dat de invulling van het lokale gezag de afgelopen jaren onder druk staat. Burgemeesters kunnen hun lokale verantwoordelijkheid niet meer waarmaken. Hiermee komen de rechtstatelijke waarborgen van het overheidsoptreden, de politie in het bijzonder, ter discussie te staan. Het Manifest lokaal gezag is geschreven met het oog op het beter in positie brengen van het lokaal gezag binnen het huidige politiebestel. Beoogd wordt de rolzuiverheid van en samenwerking door partijen binnen het bestel te verbeteren en een betere verbinding tussen beheer en gezag, zoals in de wet bedoeld te realiseren. De voorzitter van de Regioburgemeesters Hubert Bruls: “Dit alles vanuit het perspectief dat alleen een lokaal verankerde, professionele en zichtbare politie de basis is voor een veilige en leefbare maatschappij. En vanuit de blijvende ambitie om hier gezamenlijk, vanuit ieders verantwoordelijkheid, vorm en inhoud aan te geven.”

Afspraken LOVP

Het manifest heeft een agenderende functie gehad bij de bestelpartners en gezamenlijk wordt bezien hoe betere invulling gegeven kan worden aan rollen en verantwoordelijkheden. Ruimte die men lokaal ervaart, hangt samen met afspraken en intenties op landelijk niveau. Daarbij zijn er geen ‘quick fixes’. Belangrijk is dat we gezamenlijk koersen op een bestendige verandering. Niet alles kan tegelijk. De focus is daarbij gelegd op afspraken ten aanzien van 5 gekozen prioriteiten:

1. Politiek gelabelde middelen en dubbel slot
2. Landelijk beheer vs. lokaal gezag
3. Verlenen van regionale bijstand aan politietaken onder landelijk gezag
4. Leidende operatie
5. Positie en samenwerking lokale driehoek

De afgelopen maanden zijn voorstellen voor afspraken uitgewerkt die toezien op de positie van het gezag bij de financiële besturing van de politie onder het thema Landelijk beheer vs. Lokaal gezag. Ook zijn voorstellen voor afspraken uitgewerkt ten aanzien van de verbinding van (N)SGBO’s naar de lokale driehoeken onder het thema Leidende operatie. Deze afspraken zijn in het laatste LOVP vastgesteld. Daar is door de Regioburgemeesters ook een toelichting gegeven op de afspraken die in de eenheden zijn gemaakt onder het thema Positie en samenwerking lokale driehoek.

Leidende operatie: Verbinding (N)SGBO-Driehoek
In de gemaakte afspraken wordt toegelicht wat de verhouding is tussen politie en gezag als er een (Nationale) Staf Grootschalig en Bijzonder Optreden ingesteld is. Daarnaast worden voorstellen gedaan om de afstemming en samenwerking te verbeteren.

Samengevat, het gezag bepaalt beleid, doel en grenzen. De driehoek is het wettelijk gremium waarin hierover afstemming en besluitvorming plaatsvindt. De (N)SGBO organiseert de politie-uitvoering binnen de eenheid en coördineert op landelijk niveau waar dat nodig is, maar treedt niet in de verantwoordelijkheid van de lokale gezagen. Bij een (N)SGBO-inzet wordt geborgd dat het bevoegd gezag steeds expliciet en zichtbaar in positie blijft. De Algemeen Commandant is, samen met de politievertegenwoordiger in de driehoek, de schakel tussen gezag en uitvoering. De driehoek wordt vanaf het begin als gremium gebruikt voor afstemming en besluitvorming over strategie, doelen, beleidsuitgangspunten en tolerantiegrenzen. Schriftelijke vastlegging borgt dat die schakeling navolgbaar, uitvoerbaar en achteraf verantwoordbaar blijft. De Algemeen Commandant kan vroegtijdig bij de driehoek aansluiten, in de rol van adviseur. De politievertegenwoordiger in de driehoek blijft altijd in positie.

Landelijk beheer vs. Lokaal gezag: Financiën politie
De afspraken ten aanzien van de Financiën van de politie zien enerzijds toe op het proces rondom regeerakkoordgelden en anderzijds op de Planning & Controlcyclus van politie en (bij)sturing daarop. Het gezag gaat over de taakuitvoering van politie, de minister over het beheer. Het beheer moet het gezag in staat stellen om te sturen. Tegelijkertijd is het beheer kaderstellend voor de keuzemogelijkheden. Als er landelijk al richting wordt gegeven aan gelden of er binnen de financiële (bij)sturing afwegingen gemaakt worden, heeft dit impact op de taakuitvoering landelijk én lokaal. Dat betekent dat ook het gezag, zonder op de stoel van de Minister of de korpschef te willen gaan zitten, een rol moet hebben in het proces van keuzes ten aanzien van middelen. Daarom zijn er afspraken gemaakt over de betrokkenheid van de regioburgemeesters als vertegenwoordigers van het gezag bij enerzijds het voorstel voor verdeling van de besteding van middelen uit regeerakkoorden voorafgaand aan politiek debat en anderzijds de uitwerking van beleidsimplicaties na politieke allocatie. Ook zijn er afspraken gemaakt over vaste momenten in het jaar waarop met de regioburgemeesters gesproken wordt over de financiële stand van zaken van het korps en worden zij beter betrokken bij de aanloop naar de voorjaarsnota en de jaarlijkse begrotingsvoorbereiding. Op gezette momenten spreken zij hier ook over met de burgemeesters in de eenheid. 

Positie en samenwerking lokale driehoek
Twee actiepunten zijn en worden op dit moment constructief opgepakt binnen de eenheden op initiatief van de regioburgemeester en politiechef. Dit zijn de actiepunten ‘Op eenheidsniveau werkafspraken tussen gezag en politie over afstemming bij bovenlokale (acute) veiligheidsvraagstukken’ en ‘Constructieve invulling aan het driehoeksoverleg door beide gezagen en een kwalitatieve impuls waar gewenst’. In de eenheden zijn werkafspraken voor bovenlokale veiligheidsvraagstukken afgestemd en zo nodig (her)bevestigd. Dit biedt zowel aan politie werkbare afstemming en inzet wanneer dit zich voordoet als ook een waarborg van de positie van het gezag die beslist over inzet en handelingskader. Ook wordt op verschillende plekken in het land naar behoefte een kwalitatieve impuls aan het driehoeksoverleg gegeven. In een aantal eenheden heeft hierover succesvol breed bestuurlijk overleg plaatsgevonden en diverse driehoeken investeren, al dan niet extern begeleid, in het gezamenlijke gesprek over rollen, werkwijze, sturing en informatiebehoefte.

De nieuw afgesproken werkwijzen worden door alle betrokken partijen opgepakt en geborgd in de bestaande operationele handleidingen dan wel werkafspraken en/of overlegstructuren. Portefeuillehouder namens de Regioburgemeesters Wim Hillenaar: “Met deze afspraken zijn mooie stappen gezet aan de hand van het Manifest lokaal gezag, waarbij de zuiverheid van rollen en verantwoordelijkheden en de positie van het lokaal gezag voorop staan.” Op een later moment komen onder andere afspraken ten aanzien van het verlenen van bijstand aan landelijke taken en de financieringssystematiek van politie (o.a. gelabeld budget, dubbel slot) terug in het LOVP.