Ondermijnende criminaliteit

Ondermijnende criminaliteit bestaat uit alle vormen van misdaad die een bedreiging vormen voor de integriteit van onze samenleving. Voorbeelden zijn burgers of bedrijven die  crimineel geld witwassen of frauderen met vastgoed, overheidssubsidies of aandelen, wietplantages op zolder, XTC-labs in woonwijken. Vaak ligt er een link met zaken als cybercrime, drugshandel en mensenhandel. Bij ondermijnende criminaliteit is meestal sprake van verwevenheid van onderwereld en bovenwereld. Legale structuren worden gebruikt voor illegale activiteiten. Dit onderwerp wordt regelmatig door de regioburgemeesters met de minister van Justitie en Veiligheid besproken in het LOVP.

Ondermijnende criminaliteit is niet altijd zichtbaar, maar heeft wel zichtbare gevolgen voor de Nederlandse burger. Verloedering op straat, verwaarlozing van panden, mensenhandel, drugshandel en afpersing leiden tot problemen in de maatschappij. Ook zorgt deze vorm van criminaliteit voor aantasting van het rechtsgevoel en aantasting van de rechtstaat en zijn instituties.

De aanpak van georganiseerde misdaad vraagt om een georganiseerde overheid en een integrale aanpak. De integrale aanpak van ondermijnende criminaliteit is gericht op de inzet van preventieve, bestuursrechtelijke, privaatrechtelijke, fiscale en/of strafrechtelijke instrumenten. Wanneer de strafrechtelijke opsporing en vervolging door politie en justitie gecombineerd wordt met bestuurlijke en fiscale middelen, ontstaat de meest effectieve vorm van de bestrijding van georganiseerde criminaliteit: de integrale aanpak. Deze aanpak krijgt vooral op regionaal niveau vorm. Verschillende partijen zoals gemeente, provincie, politie, Openbaar Ministerie, Belastingdienst en bijzondere opsporingsdiensten, gaan op basis van gelijkwaardigheid, een intensieve samenwerking met elkaar aan. De ene keer zal dat leiden tot bestuurlijk, de andere keer tot strafrechtelijk optreden. Een bestuurlijke aanpak houdt in dat het openbaar bestuur maatregelen neemt die de georganiseerde criminaliteit in de activiteiten belemmeren of frustreren via bestuursrechtelijke weg. Bijvoorbeeld door het stopzetten van subsidies of toepassen van BIBOB onderzoeken om vergunningen te weigeren. Ook het aangaan van samenwerkingen met maatschappelijke partijen (burgers en bedrijven) is uitdrukkelijk onderdeel van een integrale aanpak. Er zijn in Nederland tien Regionale Informatie en Expertise Centra (RIEC's) en één Landelijk Informatie en Expertise Centrum (LIEC) ingericht die de integrale en de bestuurlijke aanpak van ondermijning ondersteunen.

Versterking van de aanpak en wetgeving

In het LOVP van 12 december 2016 is ingestemd met een gezamenlijke toekomstagenda ondermijning (pdf, 1.2 MB). Deze toekomstagenda moet bijdragen aan een versteviging van de aanpak van ondermijning in de regio’s, gefaciliteerd en ondersteund door het Rijk en de landelijke partners. Nadere wetgeving is daarvoor een randvoorwaarde, bijvoorbeeld om informatiedeling gemakkelijker te maken.

De (regio)burgemeesters hebben in mei 2017 op verzoek van de minister een groslijst van wetgevingswensen aangedragen bij de minister (zie brief (pdf, 83 kB) en groslijst (pdf, 298 kB)). In september 2017 hebben de regioburgemeesters in het LOVP de minister een ‘proeve van wetgeving (pdf, 537 kB)’ overhandigd waarin zij een aantal concrete suggesties doen voor aanpassing van wetgeving. In de proeve worden voorstellen gedaan om informatiedeling binnen de gemeente en tussen gemeenten en andere partijen goed juridisch te borgen. Daarnaast worden er voorstellen gedaan ter verbetering van de aanpak van ondermijning. De suggesties komen voort vanuit de gemeentelijke praktijk.

De minister werkt inmiddels aan een wetgevingsagenda. Zo is begin juli 2018 het wetsvoorstel gegevensverwerking samenwerkingsverbanden in consultatie gegaan. Hierdoor krijgen de diverse overheidspartijen meer mogelijkheden om informatie en kennis te delen in de aanpak ondermijnende criminaliteit.

Verder wil de minister de sluitingsbevoegdheid van panden voor burgemeesters uitbreiden. In de Opiumwet is al geregeld dat een burgemeesters een pand kan sluiten wegens de aanwezigheid van een handelshoeveelheid drugs. In de Eerste Kamer ligt een wetsvoorstel om dit ook mogelijk te maken bij strafbare voorbereidingshandelingen voor drugshandel en -productie. De minister wil burgemeesters tevens de mogelijkheid geven om een pand te sluiten zodra er wapens zijn aangetroffen. Regioburgemeesters hebben daarnaast, ondersteund door de VNG, aangegeven dat ook het delen van informatie tussen gemeentelijke diensten vergemakkelijkt moet worden. De minister heeft aangekondigd dat hij hierover advies zal vragen aan de Raad van State. 

Versterking van de aanpak en extra financiele middelen

Het huidige Kabinet heeft in het regeerakkoord extra geld uitgetrokken voor de aanpak: een incidenteel ondermijningsfonds van 100 miljoen euro en structureel extra investeringen van 5 miljoen euro in 2018, oplopend naar 10 miljoen euro vanaf 2019.

Om tot een goede verdeling van de 100 miljoen euro uit het ondermijningsfonds te komen heeft de minister de regio’s en betrokken landelijke partners - zoals de politie, het OM en de Belastingdienst - gevraagd wat nodig is voor een versterking van de aanpak van ondermijnende criminaliteit. De professionals ter plaatse weten lokaal het beste wat er moet gebeuren om de aanpak te versterken.Er komt circa 85 miljoen euro beschikbaar voor 10 meerjarige regionale plannen en 15 miljoen euro voor versterking op landelijk niveau. 

Strategisch Beraad Ondermijning 

Om de versteviging van de aanpak ondermijning verder vorm te geven, is begin 2018 het Strategisch Beraad Ondermijning (docx, 39 kB) (docx, 39 kB) in het leven geroepen. Hierin hebben landelijke, regionale en lokale partners zitting. Aan het landelijk overleg nemen in ieder geval politie, OM, VNG, regioburgemeesters, G40, belastingdienst, en de ministeries van BZK, JenV en Sociale Zaken deel. Ook de bijzondere opsporingsdiensten, de KMAR en de Raad voor de Rechtspraak doen mee. Oud-burgemeester Peter Noordanus is onafhankelijk voorzitter van dit overleg. Doel is om een beweging in gang te zetten die de aanpak van ondermijning verstevigt op zowel lokaal, regionaal, landelijk als internationaal niveau. Het overleg gaat knelpunten in de aanpak identificeren, voorstellen voor oplossingen formuleren en deze agenderen bij de juiste tafels. Waar nodig zal het overleg met concrete handreikingen ondersteuning bieden. Daarnaast richt het overleg zich op het verzamelen van goede voorbeelden en het stimuleren van innovatie. Over de besteding van de extra middelen uit het regeerakkoord brengt het overleg advies uit. De deelnemers aan het Strategisch Beraad Ondermijning krijgen ondersteuning van een aanjaagteam.

Persbericht 'Benoeming onafhankelijk voorzitter Landelijk Strategisch Overleg Aanpak Ondermijning'.

Meer informatie

Links